قانعی‌راد در نقد کتاب «وضعیت توسعه انسانی در ایران» مطرح کرد: امکان کنش جمعی راه‌حل رفع آسیب‌های اجتماعی در ایران است

 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۶/۹/۲۲ | 
وضعیت توسعه انسانی در ایران: آسیب‌پذیری و تاب‌آوری، سعید مدنی قهفرخی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه، 1396، 288 ص، 56000 تومان، شابک: 5ـ272ـ253ـ600ـ978

به‌گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) نشست نقد و بررسی کتاب «وضعیت توسعه انسانی در ایران، آسیب‌پذیری و تاب‌آوری» نوشته سعید مدنی قهفرخی با حضور مؤلف اثر، محمدامین قانعی‌راد، حسین راغفر، علی دینی‌ترکمان و علی‌اصغر محمدخانی سه‌شنبه 21 آذرماه 1396 در شهر کتاب برگزار شد.
قانعی‌راد در این نشست ضمن تقدیر از انتشار اثر جدید سعید مدنی گفت: این کتاب محصول زحمات 10ساله ایشان است و نشان‌دهنده دغدغه او نسبت به مسائل و آسیب‌های اجتماعی ایران است. میزان منابعی که مؤلف در کتاب استفاده کرده بسیار مفید است و در کتاب ارجاعات خوبی به منابع داده شده‌است. همچنین در این کتاب گزارشی از توسعه انسانی داده شده که اگرچه ممکن است برای مخاطب لذت‌بخش نباشد اما می‌تواند آگاهی مناسبی نسبت به توسعه جهانی بدهد.
این استاد دانشگاه در ادامه سخنانش توضیحاتی درباره شاخص توسعه انسانی که از سال 1990 مطرح شد، ارائه کرد و گفت: از همان زمان سرمایه اقتصادی ارزش خود را از دست می‌دهد و سرمایه انسانی معنا می‌یابد. جهانی‌شدن موجب می‌شود که اقتصاد مبتنی بر دانش اهمیت پیدا کند.
قانعی‌راد با اشاره به شاخص تاب‌آوری جوامع نیز اضافه کرد: اکنون بیش از 37 سال است که درباره شاخص توسعه انسانی صحبت می‌شود. پیش از این شاخص بسیار خوب توصیف می‌شد اما اکنون که ما از شرایط گذشته عبور کردیم اشکالاتی را در این شاخص می‌بینیم اما این شاخص برای شرایط کشورهای در حال توسعه در شرایط جهانی‌شدن مناسب بود و یک رویکرد خوش‌بینانه به جهانی‌شدن داشت.
این استاد جامعه‌شناسی با اشاره به این‌که جهانی‌شدن موجب ازبین‌رفتن ملت‌ها و دولت‌ها شده‌است، گفت: جهانی‌شدن درعین‌حال مجموعه‌ای از فرصت‌ها را فراهم کرده‌است و انسان‌ها در این بین باید توانایی انتخاب داشته باشند. همچنین در کتاب دکتر مدنی به بحث بلایای طبیعی نیز اشاره شده میزان بلایای طبیعی 4 برابر شده و در 20 سال اخیر طبیعت چهره خشن‌تری از خود نشان داده که در کتاب به آن اشاره شده‌است. بسیاری از کشورهایی مانند چین که از فرصت‌های جهانی‌شدن استفاده کردند به‌گونه‌ای خود مسبب همین بلایای طبیعی شدند.
قانعی‌راد در ادامه سخنانش به طرح موضوع جامعه جنبشی در کتاب اشاره کرد و افزود: این جامعه مطالبه‌ تغییر دارد چراکه درون آن انسان‌هایی هستند که تحصیلات دارند. در این جوامع دولت ملت وجود ندارد که تجربه برخورد، کنترل یا گفت‌وگوی با جنبش را داشته باشد به همین دلیل است که جنبش در این جامعه به تصادم می‌انجامد و در چندین روز کشور می‌تواند به کانون تروریسم و خشونت تبدیل شود.
به‌گفته وی، البته در فصل آخر کتاب راه‌حل‌هایی نیز ارائه شده‌است که می‌توان به آن افزایش امکان کنش جمعی را اضافه کرد. چراکه ما باید سرمایه اجتماعی را در کشور به‌وجود بیاوریم در غیر این صورت یک جنبش در ایران موجب می‌شود که کشور هزارتکه شود. چون اگرچه شاخص توسعه در ایران وضعیت بدی ندارد اما شاخص‌هایی مانند حکمرانی خوب، شفافیت و... شرایط بدی دارد.
 
راه‌حل رفع شرایط موجود عزم سیاسی است
راغفر در این نشست با بیان اینکه در دهه 1960 بحران اندیشه نئولیبرال پیامدهای گسترده‌ای در کشورهای در حال توسعه به همراه داشت گفت: همین موضوع باعث شد گروهی از اندیشمندان مختلف نظریه‌هایی را برای خروج از وضعیت موجود ارائه دهند.
وی با اشاره به این‌که اصلی‌ترین منشأ آسیب‌پذیری جامعه ایران نابرابری‌هایی است که سرچشمه آن سیاست‌های بخش عمومی است، افزود: کسانی که تصمیم می‌گیرند نرخ ارز و بهره چه باشد در این ساختار تأثیرگذار هستند متأسفانه در این ساختار تولید جایگاهی ندارد و اکنون دلال‌ها سودهای بزرگ را در جامعه می‌برند. نظام بانکی در ایران تبدیل به یکی از نهادهای فساد شده و این یکی از اصلی‌ترین مشکلاتی است که نظام اقتصادی ایران با آن مواجه است.
به‌گفته این استاد دانشگاه، هیچ‌گاه سرمایه اجتماعی در ایران تا این میزان نازل نبوده و این موضوع فرصتی را برای رشد آسیب‌ها فراهم کرده‌است از سوی دیگر مسأله بیکاری که در کتاب دکتر مدنی به‌خوبی مورد بررسی قرار گرفته یکی دیگر از آسیب‌های اجتماعی کشور ماست. تسخیر دولت توسط گروه‌های مافیایی در اقتصاد کشور تأثیرگذار بوده‌است به‌گونه‌ای که دولت در خدمت مردم نیست بلکه در خدمت گروه‌های مافیایی است و این موضوع مورد رشد آسیب‌های اجتماعی شده‌است.
عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا، راه‌حل رفع شرایط موجود را عزم سیاسی دانست و گفت: اولین رمز توسعه عزم سیاسی است در این‌جا دولت مترسکی است که همه بحران‌ها به اسم آن نوشته می‌شود و دولت در بده و بستان با ساخت قدرت کاری که می‌کند به زیان عموم مردم است. متأسفانه شرایط کنونی جامعه ایران هولناک است و مادامی که عزم سیاسی ناشی از آگاهی وجود نداشته باشد به نتیجه نمی‌رسیم.
راغفر اضافه کرد: نظام بانکی ما هم در شرایط کنونی به استیصال رسیده و حضور نیروهای نظامی در اقتصاد حکایت از عمق فاجعه دارد.
 
کتاب به ساختار قدرت در ایران نپرداخته‌است
علی دینی‌ترکمان نیز در بخش پایانی این نشست تدوین کتاب حاضر را فعالیتی ارزشمند دانست و گفت: این اثر نکات خوب و ارزشمندی را درباره شاخص اندازه‌گیری توسعه انسانی در اختیار مخاطب قرار می‌دهد و جمع‌بندی خوبی از مطالبات این حوزه دارد.
وی با طرح این سؤال که چرا رویکرد توسعه انسانی مهم است افزود: این گاه ما را از رویکرد اقتصادی صرف دور می‌کند. شاخص توسعه انسانی محدودیت‌هایی را دارد به‌طور مثال شاخص‌های سیاسی درون آن وجود ندارد که می‌توان آن را اضافه کرد.
این استاد دانشگاه در بخش پایانی سخنانش گفت: در این کتاب به ساختار قدرت در ایران و تأثیر آن بر آسیب‌های اجتماعی پرداخته نشده‌است چراکه ساختار قدرت در ایران تودرتوی نهادی است و تا زمانی که این موضوع حل نشود بقیه مسائل نیز ابتر باقی خواهد ماند.
 
ساختار کتاب چیست؟
سعید مدنی در این نشست توضیحاتی را درباره کتاب ارائه کرد و گفت: ساختار کتاب به این موضوع می‌پردازد که چرا و براساس چه قراین و شواهدی جامعه ایران به‌لحاظ عوامل داخلی و بیرونی در معرض آسیب‌پذیری والا و تاب‌آوری پایین قرار دارد.
وی عنوان کرد: در فصل آخر کتاب برمبنای چارچوب نظری راه‌حل‌هایی برای خروج از این وضعیت و برعکس‌کردن این روند ارائه می‌شود. به همین منظور سه راهکار کلان درباره ایران ارائه شده‌است؛ 1. تعهد همگانی بدین‌معنا که تعهد مشترک در سطح ملی و جهانی برای تأمین خدمات اجتماعی و اشتغال کار ایجاد شود. 2. ایجاد نهادهای پاسخ‌گو و جوامع منسجم نظامی که دموکراتیک است و امکان بسیج اجتماعی برای بهبود وضعیت را فراهم می‌کند. 3. اصلاح سیاست‌ها و سیاست‌گذاری برای بهبود وضعیت موجود.
این استاد دانشگاه در پایان گفت: شوک‌ها و بحران‌های موجود در جوامع قابل شناسایی است و می‌توان براساس پژوهش‌ها و تحقیقات آن‌ها را شناسایی کرد و راه‌حل‌هایی برای آن‌ها درنظر گرفت.


CAPTCHA code
دفعات مشاهده: 233 بار   |   دفعات چاپ: 35 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر