مصطفی ملکیان در نشست معرفی و بررسی کتاب «فلسفه اندیشه دینی» مطرح کرد: سرگوری لگد می‌زدیم که مرده‌ای در آن نبود

 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۶/۱۰/۲۶ | 

فلسفه اندیشه دینی در اسلام و مسیحیت، لوئی گارده و ژرژ قنواتی، ترجمه احسان موسوی خلخالی، تهران، انتشارات حکمت، 804 ص، 75000 تومان، شابک: 8ـ180ـ244ـ964ـ978

به‌گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) نشست معرفی و بررسی کتاب «فلسفه اندیشه دینی» چهارشنبه 20 دی‌ماه 1396 با حضور مصطفی ملکیان و احسان موسوی خلخالی در سرای کتاب برگزار شد.
مصطفی ملکیان در این نشست با بیان اینکه اثر حاضر کتاب بسیار ذی‌قیمتی در الهیات مقایسه‌ای و تطبیقی است گفت: این کتاب در حوزه الهیات مقایسه‌ای قرار دارد و درواقع مقایسه‌ای میان الهیات مسیحی و الهیات اسلامی است. اما در هر دو ناحیه به جامعیت به این مباحث پرداخته نشده است. بدین معنی که در الهیات اسلامی به کلام اشاعره پرداخته و به نحله‌های دیگری مانند معتزله، شیعه زیدیه، اسماعیلیه، اثنی عشری و... نمی‌پردازد چون کتاب دقیقاً 70 سال پیش منتشر شده و در آن زمان اکثر منایع کلام معتزلی از صورت مخطوط به صورت چاپی در نیامده است.
وی ادامه داد: از سوی دیگر این اثر در ناحیه الهیات مسیحی نیز جامع نیست چون تنها مسیحیت کاتولیک را بررسی می‌کند و به پروتستان و ارتدوکس شرقی توجهی ندارد چراکه نویسنده هر دو کاتولیک هستند و از سوی دیگر کلام اسلامی در قرن 9 هجری به انتهای خودش رسیده بود. بنابراین به‌نظر مولفان این کتاب و همچنین سایر اسلام‌شناسان دیگری مانند ایزوتسو کلام اسلامی در قرن 9 متوقف شد و هیچ اثر بدیعی نوشته نشده است.
ملکیان با بیان اینکه این کتاب آسان‌فهم نیست افزود: از سوی دیگر اگر کسی حوصله خواندن این کتاب را داشته باشد و بتواند آن را ذره‌ذره خواند می‌تواند پیشرفت محسوسی داشته باشد و فهمی از الهیات اشعری و کاتولیک و مسیحی پیدا کند. نویسندگان کتاب حاضر نیز خودشان کاتولیک هستند و به توماس آکویینی علقه دارند با این وجود این علقه در نوشته‌های این اثر دیده نمی‌شود. با وجود این‌که سال‌های زیادی از نگارش این اثر می‌گذرد اما هنوز نقد جدی بر این کتاب نوشته نشده است.
این محقق فلسفه در بخش دیگری از سخنانش برای اینکه به نتیجه مقایسه مؤلفان کتاب درباره الهیات مسیحی و الهیات اشاره کند، به تشریح روش و موضوع الهیات و فلسفه پرداخت و گفت: فلسفه به‌لحاظ موضوع عام‌ترین علم جهان است چون هر علمی درباره یک موجود حرف می‌زند اما فلسفه درباره همه موجودات سخن می‌گوید. از سویی به‌لحاظ موضوعی هیچ علمی شمول موضوعی فلسفه را ندارد چون فلسفه درباره همه چیز با روش عقلی سخن می‌گوید. کل جهان موضوع فلسفه است و فیلسوف می‌تواند درباره این موضوعات با روش عقلی سخن بگوید.
مؤلف «اخلاق باور» درباره الهیات نیز عنوان کرد: این در حالی است که الهیات موضوعش متون دین مقدس است و برخلاف فلسفه که مضاف‌الیه و صفت ندارد الهیات باید مضاف‌الیه و صفت داشته باشد و درباره چیزی سخن بگوید.
به‌گفته ملکیان، یک الهی‌دان نیز در الهیات باید 6 کار را انجام دهد: متون مقدس را نظام‌مند کند. ببیند که متن مقدسش مرادش از جملات چه بوده است. چرا در متون مطالب گفته شده است؟ پیش‌فرض این مطالب چه بوده است؟ تک‌تک جملات را بتواند استدلال کند و درنهایت در برابر حملاتی که از متن می‌شود دفاع کند.
وی افزود: الهیات برخلاف فلسفه تک‌روشی نیست بلکه از هر روشی می‌تواند استفاده کند الهیات به‌لحاظ غایی نیز هدفش با فلسفه فرق دارد بدین معنی که فلسفه می‌خواهد عالم را آن‌چنانکه که هست نشان دهد اما الهیات می‌خواهد نشان دهد که خدا به ما چه گفته است.
مؤلف «تقدیر ما، تدبیر ما» در ادامه سخنانش با انتقاد از اینکه الهیات اسلامی با فلسفه آمیخته شده بیان کرد: این در حالی است که در الهیات مسیحی چنین مسأله‌ای رخ نداده است. فلسفه فقط تابع عقل خودبنیاد است و خلط الهیات با فلسفه موجب می‌شود عقلی بدن فلسفه از دست برود. از سوی دیگر وقتی فرد می‌بیند که چیزی در الهیات با فلسفه ناسازگار است باید خودسانسوری کند. کلام هم وقتی فلسفی شد دچار مشکل می‌شود بدین معنی که شما وقتی در متن مقدس چیزی را می‌بینید که می‌خواهید آن را با فلسفه سازگار کنید اجازه نمی‌دهید متن مقدس حرفش را بزند و از سوی یگر متون مقدس هم سرشار از ناسازگاری می‌شود.
وی تأکید کرد: اینکه در جهان اسلام بیان کردند فلسفه ما باید الهیاتی شود و الهیاتی ما فلسفی جلوی رشد هر دو علم را گرفتند. مؤلفان کتاب حاضر بر این نکته تأکید کردند که در غرب الهیات مسیحی رشد کرد چون فلسفه و الهیات هر دو روش و موضوع خود را به‌طور مستقل دنبال کردند.
ملکیان با بیان اینکه در جهان اسلام الهی‌دانان تنها از 6 وظیفه‌ای که باید انجام دهند تنها به دفاع از الهیات پرداختند گفت: این موضوع موجب شد که رشد معنوی اسلام متوقف شود چراکه الهیات اسلامی تنها روی این موضوع متمرکز شده بود که بگوید آنچه ما می‌گوییم حق است و به امور دیگر کاری نداشت.
این محقق فلسفه با اشاره به نقل قولی از که‌یرکگور گفت: او خطاب به روحانیون مسیحی می‌گوید شما وقتی ثابت می‌کنید مسیحیت دین برتر است باید بعدش ثابت کنید که مسیحی هستید! بنابراین در الهیات اسلامی نیز ابتدا باید ثابت کنید مسلمان هستید.
وی با تأکید بر اینکه در الهیات مسیحی روی الهیات تأملی کار شده عنوان کرد: این الهیات به ما می‌گوید که هرکدام از آموزه‌های دینی به چه کار ما در زندگی می‌آید به‌طور مثال اگر جهنم 19 دروازه دارد این به چه درد ما در زندگی می‌خورد؟ اگر الهیات مسیحی را ببینید بیش از دوسوم آن الهیات تأملی است.
به‌گفته ملکیان، در حالی‌که الهی‌دانان مسیحی هرکدام انسان‌های بزرگی بودند متکلمان مسیحی هیچ‌کدام آدم‌های بزرگی نشدند. نویسندگان کتاب حاضر معتقدند پتانسیل معنویت اسلام به‌دلیل ظهور کلام و فقه از بین رفت چون هر دو رشته ظاهرگرا بودند و به درون فرد مؤمن کاری نداشتند.
این محقق فلسفه در بخش دیگری از سخنانش با بیان اینکه وجه تمایز دیگر الهیات مسیحی با الهیات اسلامی در یکپارچه‌بودن آن است افزود: الهیات اسلامی تکه‌تکه شده و به فقه، کلام و تفسیر قرآن تقسیم شد درحالی‌که الهیات مسیحی یکپارچه بود و جامعیت داشت. این جامعیت در جهان اسلام از بین رفت.
وی تأکید کرد: نویسندگان کتاب تأکید می‌کنند که اخلاق در کلام اسلامی از دست رفت چراکه متکلمین اسلامی اخلاق را به فقها واگذار کردند و فقها هم که به ظاهر کار داشتند.
به‌گفته وی، از سوی دیگر الهیات اسلامی دفاعی شده و تا زمانی که حمله‌ای نباشد دفاع معنا ندارد. اگر شما به حملاتی پاسخ دهید که حمله‌کنندگانش سال‌هاست در قبر پوسیده‌اند دیگر دفاع معنا ندارد! نویسندگان کتاب بیان می‌کنند که کلام اسلامی در الهیات مانند دن کیشوت بود و با دشمنی می‌جنگید که وجود نداشت.
ملکیان در همین باره توضیح داد: تا مدت‌ها اگر کتاب‌های کلامی را مشاهده می‌کردید حتی زمان محمد عبده وضعیت به همین منوال بود و کتاب‌های کلام اسلامی در حال پاسخ‌گویی به سؤالاتی بود که اصلاً سؤال‌کنندگانش وجود نداشتند درواقع بر سرگوری لگد می‌زدیم که مرده‌ای در آن نبود! سؤالاتی که کتاب‌های کلام اسلامی می‌خواستند به آن پاسخ بگویند مدت‌ها بود به‌قول ویلیامز سرد شده بود. متأسفانه امروز هم کتاب‌های کلام در حوزه به همین شکل است. این در حالی است که الهیات مسیحی هنوز هم تحرک دارد و به‌دنبال سؤالات روز است.
 
درباره کتاب «فلسفه اندیشه دینی»
موسوی خلخالی نیز در ادامه این نشست توضیحاتی را درباره نویسندگان این اثر ارائه کرد و گفت: این کتاب دو نویسنده دارد که هر دو کشیش کاتولیک هستند که با زبان عربی آشنایی دارند. گارده از نزدیک‌ترین افراد به ماسینیون است. از سوی دیگر ژرژ قنواتی نیز از کسانی است که تحت تأثیر گاردن بوده و آثار زیادی از ابن‌سینا را تصحیح کرده است.
وی با اشاره به اینکه کتاب با تقریظی از ماسینیون آغاز می‌شود گفت: ماسینیون معتقد است متکلمان مسلمان چون به‌دنبال اثبات و رد موضوعات بودند از سنت جدلی بهره جسته‌اند. همچنین مؤلفان کتاب نیز بر این اثر مقدمه‌ای نگاشته‌اند و در آن اهداف خود را اعم از ساختار علم کلام و چیستی آن شرح داده‌اند.
موسوی خلخالی در پایان گفت: کتاب در ترجمه عربی سه جلد دارد که هر جلد آن مشتمل بر یک فصل می‌شود و به موضوعاتی چون جایگاه علم کلام، رابطه الهیات مسیحی با علم کلام و مقایسه کلام و الهیات می‌پردازد.

 


CAPTCHA code
دفعات مشاهده: 127 بار   |   دفعات چاپ: 49 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر