نشست معرفی و بررسی «لبنان‌زدگی» در سرای اهل قلم برگزار شد گفت‌وگوی آزادانه مولف با خود

 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۷/۶/۱۲ | 

لبنان‌زدگی: سفرنامه لبنان، سیدحسین مرکبی، اصفهان، آرما‏، ‏1397، ۱۰۳ ص، ‏۸۵۰۰ تومان، شابک: 5ـ89ـ6077ـ600ـ978

به‌گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) نشست نقد و بررسی کتاب «لبنان‌زدگی (سفرنامه لبنان)» با حضور محمدرضا زائری، کوروش علیانی، رسول رسولی‌پور، محمد آسیابانی و مؤلف اثر سید محمدحسین مرکبی در سرای اهل‌قلم مؤسسه خانه کتاب برگزار شد.
مرکبی در این نشست توضیحاتی را درباره اثر خود و دلیل جذابیت لبنان ارائه کرد و گفت: این کشور بسیار پیچیده و متکثر است بدین‌معنا که لبنان می‌تواند در علوم سیاسی به‌دلیل وجود اقلیت‌های متفاوت دینی از تمام اقصی‌نقاط جهان مطرح باشد. این وضعیت متکثر به ما امکان طرح سؤال‌ها و پاسخ‌های متفاوت را می‌دهد. بنابراین لبنان آزمایشگاه تمدنی برای ماست که بتوانیم درباره آن گفت‌وگو کنیم.
وی با اشاره به بخش خموشی کتاب که به دیدار او با ربابه صدر می‌پردازد، گفت: عنوان این بخش را از روی بیتی از مولانا انتخاب کردم و فکر می‌کنم امام موسی صدر هم خموشی را اجرایی کرد.
مرکبی همچنین توضیحاتی را درباره عنوان کتاب ارائه کرد و گفت: این کتاب پر از قضاوت درباره لبنان است و البته من با مرکبی سال 1393 که به این کشور سفر کرده کاملاً متفاوت هستم و با آن نسبت دوستانه‌ای ندارم. با وجود این مخاطب می‌تواند در این کتاب با مؤلف کشتی بگیرد. من در سفر به لبنان نگاه سطحی به لبنان داشتم و از مخاطب هم می‌خواهم که با سفر من همراه شود.
وی با اشاره به مطالعات خود از آثار امام موسی صدر عنوان کرد: من تمام آثار ایشان را مطالعه کردم و متوجه شدم بیشترین سوره‌ای که ایشان در قرآن به‌ آن ارجاع داده سوره ماعون است و این نشان‌دهنده عمق اسلام‌گرایی اوست.
رسول رسولی‌پور در ادامه این نشست با تأکید بر این‌که شخصیت امام ‌موسی صدر متأثر از محیطی است که از آن شکل گرفته، عنوان کرد: شاید اگر امام موسی صدر در قم یا مشهد بود فرد دیگری می‌شد. به همین دلیل من معتقدم افراد را نمی‌توان در خلأ تعریف کرد و محیط جغرافیایی در شکل‌گیری شخصیت آن‌ها بسیار مهم است.
این پسادکترای فلسفه‌ دین از دانشگاه نوتردام با اشاره به این‌که کتاب حاضر خوش‌خوان است و می‌تواند به‌سادگی همدم مخاطبان باشد، افزود: من برای شخصیتی چون امام موسی صدر واژه تقدس را انتخاب می‌کنم و معتقدم او فراتر از مرزهای کرامت انسانی حرکت می‌کرده، چراکه به‌طور مثال حاضر بود جان خود را برای یک مسیحی روستایی بدهد. بنابراین اسم این ویژگی او را تقدس می‌گذارم، بدین معنا که آن نفخه الهی در جان انسانی تقدس را دمیده است و این انسان از این نظر تقدس دارد.
وی افزود: کتاب «لبنان‌زدگی» علاوه‌بر کم‌حجم‌بودن و مختصری مطالب امکان طرح موضوع‌هایی را داده که شاید در ایران امکان گفت‌وگو درباره آن نبود. بدین جهت شاید اگر برخی مطالب کتاب در ایران تولید می‌شد می‌توانست موجب سوءتفاهم شود. چراکه ما طی سال‌های پس از انقلاب درک خاصی از اسلام را داشتیم و به‌عبارت دیگر اسلام را ایرانی کردیم.
به‌گفته رسولی‌پور، ویژگی‌های فرهنگی در کشور ما باعث شده زود پیر شویم و بدین‌دلیل خصوصیاتی چون پرخاش، عدم گفت‌وگو برای تغییر و... در ما شکل گرفته اما کتاب «لبنان‌زدگی» بهانه‌ای شده تا مؤلف آن بتواند دغدغه‌هایش را در یک محیط آزاد پی‌گیری کند.
عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه خوارزمی در ادامه با اشاره به نبود مکان‌هایی برای گفت‌وگو در ایران در حوزه عمومی گفت: متأسفانه در ایران فضایی برای گفت‌وگو وجود ندارد و کرسی‌های آزاداندیشی نیز در دانشگاه علی‌رغم ضرورت آن فرمالیته است، درحالی‌که ما نیازمند این هستیم که آزادانه گفت‌وگو کنیم. از این جهت کتاب «لبنان‌زدگی» گفت‌وگوی آزادانه مؤلف با خود است.
رسولی‌پور در ادامه با اشاره به ویژگی‌هایی که برای یک گفت‌وگوی بدون پیش‌شرط لازم است داشته باشیم عنوان کرد: ما باید به طرف مقابل‌مان اعتماد کنیم و اهمیت گفت‌وگو را درک کنیم. امام موسی صدر می‌تواند مصداقی برای تجربه گفت‌وگوکردن باشد. چون او با درنظرگرفتن خودیت طرح مقابل و شباهت او به خودش درهای گفت‌وگو را باز کرد بدین معنا که تا زمانی که من به خودم اجازه ندهم با فردی که از نظر دین و مذهب مخالف من است گفت‌وگو کنم با درنظرگرفتن این‌که او هم فردی مانند من است که در شرایط و بستر دیگری رشد کرده‌است در غیر این صورت امکان گفت‌وگو وجود ندارد.
به‌گفته وی، دیالوگ نیز در همین زمینه به‌معنای هم‌سخنی نیست، بلکه این است که من فرصت مواجهه با دیگری را پیدا کنم و با او که در ذهن اغلب ما با عنوان نامحرم شکل گرفته مواجه شوم چراکه دیگری خود ماست که در یک مکتب دیگر آموزش و پرورش یافته‌است. امام موسی صدر تلاش کرد برخلاف آن‌چه که در جوامع دینی وجود دارد تابوی ارتباط با دیگری را بشکند و اگرچه در مذهب ما گاهی دست‌دادن با دیگری نجس است او بارها نجس می‌شود تا پاک شود و بتواند جهان را پاک کند.
وی تأکید کرد: امام موسی صدر جسارت مواجهه با دیگری را دارد چون کشف می‌کند که دیگری خودش است که در شرایط و مکتب دیگری قرار گرفته‌است.
کوروش علیانی نیز در بخش دیگری از این نشست با بیان این‌که ما تنها رهبر معنوی را از دست دادیم، اما خانواده امام موسی صدر عضوی از خانواده‌شان را از دست داده‌اند گفت: به‌نظر می‌آید که ما به‌دنبال منش امام موسی صدر هستیم و عاشق سلوک و منش او می‌شویم.
این منتقد ادبی با اشاره به ظهور کتاب‌های الکترونیک در عصر اینترنت و کم‌حوصله‌بودن مخاطب در خواندن آثار پرحجم چاپی گفت: در این شرایط کتاب «لبنان‌زدگی» با توجه به حجم کم و زبان خاص آن برای مخاطب جذاب است و ما در این کتاب با خود مؤلف مواجه می‌شویم. از سویی دیگر کشور لبنان با توجه به تکثر اقلیت‌های دینی توانسته در تمدن‌سازی از ما پیشی بگیرد و به همین دلیل مواجهه با این کشور می‌تواند برای ما جذاب باشد.
علیانی در ادامه به آن‌چه که در تاریخ از آن با عنوان حقیقت تاریخی یاد می‌شود اشاره کرد و گفت: در تاریخ روایت‌های تاریخی متفاوتی وجود دارد که بر اثر انباشت آن‌ها تاریخ شکل می‌گیرد و کتاب «لبنان‌زدگی» نیز روایت تاریخی مؤلف کتاب درباره لبنان است.
وی افزود: در کتاب «لبنان‌زدگی» مرز بین تحلیل، گزارش و تاریخ مشخص نیست و مؤلف در بخش‌های متفاوت بسته به شرایط به یکی از این گزاره‌ها روی آورده‌است. با وجود این زبان مؤلف صریح است و شما آدمی را می‌بینید که منفعل نیست و روایت خاص خودش را از لبنان دارد و می‌تواند این امکان را به مخاطب دهد که روایت تاریخی او را از این کشور مطالعه کند.
علیانی در پایان سخنانش گفت: این کتاب می‌تواند سکویی برای مواجهه با حال حاضر لبنان داشته باشد، درعین این‌که می‌تواند نگاهی به گذشته و آینده این کشور نیز بکند.
محمدرضا زائری، عضو هیئت مدیره مؤسسه خانه کتاب در بخش دیگری از این نشست درباره پیشینه‌ای که مؤلف در آن شخصیتش شکل گرفته سخن گفت و افزود: برخلاف سخنان رسولی‌پور من معتقدم که خود امام موسی صدر ویژگی‌‌ای داشت که اگر به هر کشور دیگری هم می‌رفت همین منش خود را حفظ می‌کرد. بنابراین ما بزرگانی را داریم که به‌سبب «آنی» که در خود دارند هرجای دنیا باشند تأثیرگذارند. به همین دلیل است که بسیاری از عالمان را می‌بینیم که با وجود این‌که مجهز به علوم جدید بوده‌اند اما درباره حق ابتدایی یک شهروند در جامعه اسلامی مشکل دارند.
زائری با بیان این‌که امام موسی صدر شناخته‌شده نیست یادآور شد: ما در تجربه معاصر جهانی فردی مانند امام موسی صدر کم داریم و به‌جرئت می‌توان گفت او از بسیاری بزرگان مانند گاندی و ماندلا سرتر است. چنان‌که فردی مانند چمران که خود هم آدم معمولی نیست می‌گوید عاشقانه امام موسی صدر را می‌پرستد.
این محقق دینی تأکید کرد: مبانی فکری امام موسی صدر تبیین نشده، درصورتی‌که با ساختار منطقی، مفهومی و فقاهتی که دارد می‌تواند وارد میدان شود. او به لبنانی‌ها جرئت گفت‌وگو را بخشید و ما در داستانی داریم که چگونه در قهوه‌خانه کنار 4 جوان که مشروب می‌خوردند نشسته و درخواست مشروب کرده و بعد به آن‌ها نشان داده که چگونه مشروب برای سلامتی جسم ضرر دارد. این قدرت ناشی از تفکر و بنیان منسجم فکری اوست و به همین دلیل کسی نمی‌تواند ادای امام موسی صدر را دربیاورد.
زائری افزود: البته که محیط لبنان در شکل‌گیری این شخصیت هم تأثیر داشته و چه کسی می‌تواند لبنان را درک کند. چراکه شما اگر در این کشور مدتی زندگی کنید دچار حیرت می‌شوید که چرا افرادی مانند امام موسی صدر در این کشور مانده و زندگی کرده‌اند. وجود اقلیت‌های متفاوت دینی در لبنان ضرورت گفت‌وگو را برای فرد بیشتر می‌کند و من در تجربه زیسته خودم در این کشور برای نخستین‌بار مجبور شدم به این موضوع فکر کنم که چگونه باید با یک انسان سخن بگویم که هم‌کیش من نیست. این نوع از تجربه زیسته امروز حتی می‌تواند در کشور ما برای سخن‌گفتن با جوانانی که فهم دیگری از دینداری دارند مؤثر باشد.
وی با تأکید بر این‌که بسیاری در ایران فضای لبنان را نمی‌شناسند و بر همین اساس درک برخی از موضوع‌ها برایشان سخت است، گفت: برای برخی از عالمان که به این کشور می‌روند و مسأله اول‌شان جداسازی زنان و مردان است بسیار سخت است که درک کنند در این کشور اصلاً چنین فضایی وجود ندارد و اولویت‌های مردم چیز دیگری است. به‌طور مثال خانواده‌ای که مطمئن نیست فرزندش شب بر اثر انفجار شهید نشود، دغدغه‌های متفاوت‌تری نسبت به ما دارد.
خانم سلیمی نمین نیز در بخش پایانی این نشست روایت‌هایی را از تجربه زیسته خود در کشور لبنان ارائه کرد و گفت: با توجه به زمینه مطالعاتی من درباره مطالعات تطبیقی اسلام و مسیحیت در کشور لبنان باید بگویم که تأسیس این دانشکده و این رشته نتیجه تلاش‌های امام موسی صدر در لبنان است که اکنون نوع گفت‌وگوی امام موسی صدر از این طریق آکادمیک شده‌است.
وی افزود: هرکسی که به لبنان سفر می‌کند از جانب امام موسی صدر علقه‌ای را دریافت می‌کند و به‌تدریج به تجربه مشترکی با امام موسی صدر در زندگی در کشور لبنان می‌رسد. مردم لبنان اگرچه آزاداندیشند اما توان عمل‌کردن به‌دلیل شرایط کنونی خود ندارند. با وجود این می‌توان گفت لبنان فضای گفت‌وگویی‌اش را از امام موسی صدر میراث دارد.

 


CAPTCHA code
دفعات مشاهده: 43 بار   |   دفعات چاپ: 5 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر